نظام جانشینی در نهاد مرجعیت تامه شیعه (1266 ـ 1380/1229ـ1340ش)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه تاریخ دانشگاه بین المللی امام خمینی

چکیده

میان سال­های 1266 ـ 1380/1229ـ1340ش یکی از مهم­ترین ادوار تاریخ نهاد مرجعیت دینی شیعی بود. در این دوره، مرجعیت دینی شیعه با گذار از تعدد و تکثر پیشین، با عنوان مرجعیت تامه یا عام در یک مرجع تمرکز یافت و اکثر مجتهدان دیگر در حکم وکلای این مرجع تام قلمداد شدند. مرجع تامه معمولاً از حیث دانش و دیانت و مقبولیّت عام و نیز اقتدار و نفوذ کلام در موقعیتی ممتاز قرار داشت و عملاً در رأس تشکیلات روحانیت شیعه تلقی می­شد. با این همه، پس از درگذشت مرجع تامه، ساز و کار جانشینی وی، معمولاً موضوعی مناقشه برانگیز بود. در پژوهش حاضر، چارچوب و چگونگی نظام جانشینی در نهاد مرجعیت تامه بررسی شده­است: پس از درگذشت مرجع کل، جانشین او بر مبنای چه ساز و کاری انتخاب می­شد؟ بنابر یافته­های پژوهش، گرچه برای انتخاب شایسته­ترین جانشین مرجعیت کل معمولاً ضوابط مشخصی وجود داشت، رَویه واحد و ثابتی در پیش گرفته نمی­شد و همین مسأله، مهم­ترین عامل در گسستگی­های پدید آمده در نهاد مرجعیت تامه در این دوره بود.

کلیدواژه‌ها