https://www.sh-isihistory.ir/ پژوهش نامه تاریخ تشیع fa daily 1 Sat, 07 Mar 2026 00:00:00 +0330 Sat, 07 Mar 2026 00:00:00 +0330 https://www.sh-isihistory.ir/article_242528.html این پژوهش به روش توصیفی تحلیلی با الگو گیری از روش تحلیل گفتمان روایی پدام(PDAM) به ارتباط شناسی گفتمان امام رضا(علیه السلام) در مواجهه با فرقه انحرافی "فطحیه" می پردازد. ضمن گرد آوری گفتمان های امام با برخی از مهمترین سران این فرقه، به عناصر مهم گفتمانی امام رضا علیه السلام با «فطحیه» اشاره کرده و با مولفه گیری از رفتار شخصیتها در موقعیت های خاص خود و رویکرد شناسی جامعه شناختی امام رضا(علیه السلام) در مواجهه با این فرقه، به رویکرد های ارتباطی امام (علیه السلام)-بر اساس مدل پیشنهادی- می پردازد. یافته ها و نتایج نشان می دهد ؛ "فطحیه"، از معدود فرقه های انحرافی شیعی است که در تعاملی مسالمت آمیز با امام رضا(علیه به سر برده است. در بعد جامعه شناسی با 10 رویکرد و در حوزه ارتباطات با 6 رویکرد مواجه هستیم که رویکرد جذبی بیشترین بسامد را به خود اختصاص می دهد. تحکیم روابط در عین مخالفت با عقاید باطل، ترویج و تحکیم عقاید امامیه، سکوت ظاهری، از مهمترین دال های اساسی در گفتمان رضوی با فطحیه می باشد https://www.sh-isihistory.ir/article_242529.html متونی که به ثبت مکتوب روایت عاشورا اختصاص داده شده‌اند، در دو دستۀ کلّی جای می‌گیرند؛ نخست، کتب تاریخی که در خلال پرداختن به رویدادها، به حادثۀ کربلا به عنوان یکی از اتفاقات پرداخته‌اند، مانند تاریخ طبری، تاریخ یعقوبی و دیگر کتبی که تحت عنوان تاریخ، به دست ما رسیده‌اند. دستۀ دیگر، متونی هستند که به صورت ویژه برای ثبت اتفاقات کربلا نوشته شده و از هیچ حادثۀ دیگری سخن نگفته‌اند. مقتل منظوم فدایی مازندرانی، در این دسته جای می‌گیرد که از حیث قالب، با دیگر مقاتل، تفاوت و تمایز ادبی دارد. فدایی مازندرانی در مقدّمه‌ای که بر مقتل منظوم نگاشته، اذعان کرده که روایت خود را به منابع مکتوب، اگرچه ضعیف، مستند کرده است. این سخن، نویسنده را بر آن داشت تا مقتل منظوم فدایی مازندرانی را بر اساس نظریۀ فزون‌متنیت بررسی کند. بر اساس این نظریه، متن ب که بیش‌متن نامیده می‌شود، از متن الف یا پیش‌متن برگرفته می‌شود. در فرآیند برگرفتگی، تغییراتی در بیش‌متن اعمال می‌شود که گشتار نام دارد. در این بررسی، مشخص شد که فدایی مازندرانی، روایت خود را از روایت طریحی در المنتخب برگرفته و دو گشتار عمدۀ برش و گسترش گزاره‌ها را تحت تأثیر گشتار شعرسازی اعمال کرده است. https://www.sh-isihistory.ir/article_241623.html چکیده با وجود پژوهش‌های بسیاری که تاکنون درباره دوره صفوی به‌ویژه مناسبات میان علما و سلاطین صورت‌گرفته، این موضوع همچنان محل تأمل و نیازمند بررسی است. مقاله پیش ‌رو به بازخوانی رابطه میان فقیهان‌امامی و سلطنت‌صفوی بر پایه‌ی تحلیل‌های ابی‌صعب می‌پردازد. پرسش اصلی این است که فقیهان برجسته شیعه دوره صفویه چگونه میان نقش مشروعیت‌بخشی، کنشگری مستقل و نقد سیاسی تعادل برقرار کرده‌اند؟ روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی است و با بررسی موردی رابطه شش فقیه اثرگذار(محقق ‌کرکی، حسین‌ بن ‌عبدالصمد، شیخ‌ بهایی، ملاعبدالله‌ شوشتری، شیخ‌لطف‌الله ‌میسی و شیخ‌حر‌عاملی) با شاهان ‌صفوی، الگویی از تعامل دو‌سویه و پویامیان نهاد فقه و سلطنت به ‌تصویر کشیده‌ شده‌است، الگویی که بر «بده‌بستان مشروعیتی» و وابستگی متقابل برای حفظ اقتدار استوار است. یافته‌ها نشان می‌دهد این تعامل نه ساده و یک‌طرفه، بلکه فرایندی پیچیده و متأثر از بافت سیاسی، شخصیت شاهان و گرایش‌های فقهی علما بوده‌است. این پژوهش نشان می‌دهد که این تجربه تاریخی با برخی مفاهیم بنیادین فقه سیاسی شیعی مانند ولایت ‌عامه ‌فقیه و نظارت شرعی بر قدرت، هم‌راستاست. https://www.sh-isihistory.ir/article_241624.html در عصر صفوی هنرهای مختلفی در جامعه ایران گسترش یافت و هنر موسیقی نیز با وجود آن‌که در برهه‌ای از این حکومت مورد بی‌مهری قرار گرفت، در بسیاری از آیین‌های مختلف درباری و مردمی ایران عصر صفوی به اشکال گوناگون نقشی روشن داشت. این آیین‌ها شامل برخی مراسم حکومتی همچون استقبال و بدرقه، تاج‌گذاری و خلعت دادن، جشن شاطر، فتح شهرها، تولد نوزادان، جشن‌های مردمی همچون عروسی و عزاداری و آیین‌های مذهبی مانند تعزیه و سوگواری ائمه در میان شیعیان و موسیقی آیینی در میان ادیان دیگر همچون مسیحیان بود. نگارنده این پژوهش بر آن است تا با استفاده از منابع کتابخانه‌ای از آن عصر به روش توصیفی- تحلیلی جایگاه موسیقی آیینی و انواع آن در ایران عصر صفوی را بررسی کرده و به این سوال پاسخ دهد که هنر موسیقی چه جایگاه، چه کاربرد و چه انواعی در آیین‌های مختلف ایران آن عصر داشته و چگونه اجرا می‌شده است؟ https://www.sh-isihistory.ir/article_242527.html امام شناسی از مهمترین مسائل مُبتلابه جامعه شیعه است و عملکرد آنان گفتمان‌های مختلفی را شکل داده است. این مقاله درصدد بررسی و نقد روایات مربوط به ولایت عهدی و شهادت امام رضا (ع) در کتب عمومی تاریخی اسلامیست و نتایج نشان می دهد که مؤلفان این کتب، به دلیل تعصبات مذهبی و منافع سیاسی حاکمان، روایات مربوط به ولایت‌عهدی امام رضا (ع) را به‌طور گزینشی انتخاب نموده و بسیاری از مسائل کلیدی عمداً نادیده گرفته‌ شده است و این کتب به جای ارائه واقعیت‌های تاریخی، حاوی مطالبیست که با واقعیت‌ها مغایرت دارد و ماحصل تاریخ‌نویسی غرض‌آلود و بی‌پایه‌ برخی از نویسندگان مغرض است. این مقاله با روش کتابخانه‌ای و رویکرد توصیفی-تحلیلی به نقد این روایات پرداخته تا به روشن شدن حقایق تاریخی و تبیین نقش واقعی امام رضا (ع) در تاریخ اسلام بیانجامد و در نهایت، راهی برای کسب معرفت و بصیرت واقعی از زندگی ائمه (ع) فراهم گردد. https://www.sh-isihistory.ir/article_241622.html پس از تشدید فعالیت‌های استقلال‌طلبانه در میان هندی‌های مسلمان و غیرمسلمان در نیمه دوم قرن نوزدهم و نیمه نخست قرن بیستم، به رهبری و پیشتازی کنگره ملی هند، شماری از سیاستمداران و دانشمندان مسلمان، از بیم نادیده گرفته شدن حقوق مسلمانان از سوی برخی از گروههای هندو، در دسامبر 1906 حزب اتحادیه مسلمانان سراسر هند مشهور به مسلم‌لیگ را تشکیل دادند. هدف مسلم‌لیگ نیز همچون کنگره ملی هند، کوشش برای آزادی هند و در عین حال احقاق حقوق مسلمانان پس از آزادی بود. اما مسلم‌لیگ به تدریج در موضوع دوم با کنگره اختلاف پیدا کرد و از دهه 1930 براساس نظریه دوملت که مسلمانان و هندوان را متعلق به دو دین و فرهنگ جدا می‌دانست، خواستار تشکیل کشوری مستقل برای مسلمانان شد. این درخواست، موافقت‌ها و مخالفت‌های زیادی را از سوی گروههای گوناگون مسلمان و هندو برانگیخت. یکی از گروههای مسلمان که در ابتدا با احتیاط با این درخواست روبرو شد و از 1940 به مخالفت جدی و سرسختانه با آن پرداخت، شیعیان اعم از امامیه و اسماعیلیه بودند. این مقاله ضمن بررسی نظریه دوملت و ارتباط آن با مسلم‌لیگ، موضع گروههای مختلف شیعه را درباره نظریه دوملت و تشکیل کشور مستقل مسلمان با تأکید بر کنفرانس سیاسی شیعیان سراسر هند، بررسی خواهد کرد.