پژوهش نامه تاریخ تشیع

پژوهش نامه تاریخ تشیع

بررسی تطبیقی دیدگاه‌های امامیه و إباضیه در مفهوم امامت براساس متون تفسیری آنان؛ رویکردی تاریخی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری رشتۀ علوم قرآن و حد یث، دانشکدۀ حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 استاد گروه علوم قرآن و حد یث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، ایران (نویسندۀ مسئول)
3 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ا یران
چکیده
مفهوم امامت از اساسی‌ترین مباحث قرآنی است که در بین همه فرق، از جمله امامیان و إباضیان مطرح می‌باشد. با این‌همه، این دو گروه در بیان مبانی و تعریف امامت و حدود اختیارات و مسئولیت‌های امام، یک سخن نیستند. نویسندگان این مقاله برآنند تا با مراجعه به منابع آنان به‌ویژه سه تفسیر مَجمَعُ البیان، المیزان و أطیبُ البیان از شیعه و سه تفسیر کتاب الله العزیز، تَیسیرُ التفسیر و جواهر التفسیر از إباضیه، نخست سیر تاریخی و نوع دریافت و قرائت هر یک از نویسندگان این تفاسیر را درباره مفهوم امامت بیان کرده و سپس شباهت‌ها و تفاوت‌های آن‌ها را دراین‌باره تحلیل نمایند و به این سؤال پاسخ دهند که: از بررسی آیات امامت و ولایت در قرآن کریم در تفاسیر امامیه و إباضیه، به چه نتایج و دست‌آوردهایی می‌رسیم؟ بررسی‌های به عمل آمده، نشان داد که إباضیان در تعریف و تبیین اصل امامت با شیعیان اختلاف دارند؛ اما در فروع موضوع، اشتراکاتی با آنان دارند. این دست‌آورد در نتیجه بررسی هفت مفهوم  «أولی الأمر»، «ولایت»، «امامت»، «مودت»، «تبلیغ»، «إکمال» و «تطهیر» حاصل آمده که همگی در قرآن ذکر شده و در منابع تفسیری دو گروه مورد بررسی قرار گرفته است. این پژوهش، بر اساس روش تحلیلی و با مراجعه به منابع اصلی تفسیری دو گروه و تطبیق آن‌ها با هم سامان داده شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A comparative study of the views of Imam Imamiyya and Ibadiyya in the concept of Imamate Based on their interpretive texts a historical approach

نویسندگان English

Mahmoud Abbaszadeh 1
Mansour Pahlevan 2
Sayyed mohammad ali Ayazi 3
1 PhD student in Theology and Islamic Studies - Quran and Hadith Sciences Islamic Azad University _ Science and Research Branch
2 Professor of Quranic and Hadith sciences Faculty of Theology university of Tehran
3 Assistant Professor of Quranic and Hadith sciences faculty of Theology Tehran Branch of science and Research Islamic Azad university
چکیده English

مفهوم امامت از اساسی ترین مباحث قرآنی است که در بین همه فرق ، از جمله امامیان و اباضیان مطرح می باشد. با اینهمه این دو گروه در بیان مبانی و تعریف امامت و حدود اختیارات و مسئولیتهای امام ، یک سخن نیستند‌. نویسندگان این مقاله بر آنند تا با مراجعه به منابع آنان به ویژه تفاسیر مجمع البیان و المیزان از شیعه و تفاسیر کتاب الله العزیز و تیسیرالتفسیر از اباضیه ، نخست سیر تاریخی و نوع دریافت و قرائت هر یک از نویسندگان این تفاسیر را در باره مفهوم امامت بیان کرده و سپس شباهتها و تفاوتهای آنها را در این باره تحلیل نمایند و به این سؤال پاسخ دهند که : از بررسی آیات امامت و ولایت در قرآن کریم در تفاسیر امامیه و اباضیه به چه نتایج و دست آوردهایی می رسیم؟ بررسی های به عمل آمده، نشان داد که اباضیان در تعریف و تبیین اصل امامت با شیعیان اختلاف داشته ، اما در فروع موضوع ، اشتراکاتی با آنان دارند. این دستاورد در نتیجه بررسی هفت مفهوم "اولی الامر" ، " ولایت "، " امامت " ، "مودت" ، "تبلیغ" ، " اکمال" و "تطهیر" به دست آمده که همگی در قرآن ذکر شده و در منابع تفسیری دو گروه مورد بررسی قرار گرفته است. این پژوهش، بر اساس روش تحلیلی و با مراجعه به منابع اصلی تفسیری دو گروه و تطبیق آنها با هم سامان داده شده است.
واژه های کلیدی: امامت ، ولایت ، تفسیر ، شیعه ، اباضیه ، اشتراک ، افتراق

کلیدواژه‌ها English

Imamate
Wilayah
Tafsir
Shia
Ibadiyya