پژوهش نامه تاریخ تشیع

پژوهش نامه تاریخ تشیع

نقش زنان ایرانی در بازسازی عتبات عالیات در دورۀ صفوی و قاجار (1343- ۹۰۷ هـ.ق)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار دانشگاه تهران
چکیده
زنان ایرانی در‌طول تاریخ این سرزمین همواره در امور عام‌المنفعه و خیریه پیشگام بوده‌اند. یکی از اماکن مقدس که زنان همواره در بازسازی آن‌ از هیچ کوششی دریغ نمی‌کردند، عتبات عالیات عراق و در‌حقیقت، مزار‌های شش تن از ائمۀ معصومین است. تلاش و نقش زنان اگرچه در‌برابر مردان اندک، اما اهمیت ویژه‌ای داشته و البته چندان به آن توجه نشده است؛ بنابراین هدف از پژوهش حاضر که بر‌اساس روش تاریخی، توصیفی صورت گرفته، بررسی کیفیت و چگونگی این نقش، میزان و اهمیت آن در بازسازی عتبات در دورۀ صفویه و قاجار است. گفتنی است که میزان این نقش به موقعیت سیاسی و نیز اقتصادی این زنان بستگی داشت و با توجه به پایگاه طبقاتی، کیفیت و کمیّت این نوع خدمات نیز متفاوت بود.نتایج تحقیق نشان می‌دهد که غالب ارائۀ خدمات از سوی شاهزادگان و همسران شاهان و درباریان در دو دورۀ مدنظر صورت گرفته و به‌طور مستقیم به ایفای نقش می‌پرداختند؛ اما زنان غیر درباری به‌نسبت آنان نقش بسیار کمتری داشته‌اند و کوشیده‌اند با ارائۀ کمک‌های نقدی و نذر‌ها به‌اندازۀ قدرت و وسع خود در این کار ارزشمند سهیم شوند. همچنین، نقش زنان عصر قاجار در‌مقایسه با عصر صفویه به‌لحاظ کمّی و کیفی بسیار بیشتر و برجسته‌تر بوده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Iranian Women’s Patronage: Reconstruction and Development of the Atabat Shrines in Iraq during the Safavid and Qajar Eras (1501–1925)

چکیده English

Throughout Iran’s history, women have consistently pioneered public charitable endowments (awqāf). Their role intensified significantly during Shi’a-ruled periods, particularly in serving religious sites and shrines (mazārāt) dedicated to the Ahl al-Bayt. Among the most revered sites they tirelessly supported were the Atabat in Iraq—resting places of six infallible Imams. Although women’s contributions have been understudied and overshadowed by men’s, they remain culturally and religiously significant. The extent of women’s involvement depended on their socioeconomic and political standing, directly influencing the scale and quality of their patronage: courtly women typically directly commissioned shrine services, while commoner women contributed through financial donations (nudhūrāt) commensurate with their means.This study investigates the nature, extent, and significance of Iranian women’s roles—both elite and non-elite—in reconstructing and developing Iraq’s Atabat during the Safavid (1501–1736) and Qajar (1789–1925) eras. It examines this under-researched facet of religious patronage. Findings reveal substantial participation by women—primarily princesses and royal consorts—in both periods. Critically, contributions during the Qajar era significantly exceeded those of the Safavid period in both quantitative scope and qualitative impact.

کلیدواژه‌ها English

Women'
' Safavid'
' Qajari '
' shrines'
' Iraq
دوره 1، شماره 3 - شماره پیاپی 3
دوره جدید، سال اول، شماره 3، پاییز 1404.
پاییز 1404
صفحه 57-94