پژوهش نامه تاریخ تشیع

پژوهش نامه تاریخ تشیع

گونه شناسی مواضع فرماندهان سپاه علی(ع) در مواجهه با حکمیت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد، تاریخ اسلام، دانشگاه بین المللی امام خمینی
2 گروه تاریخ، دانشکده ادبیات، دانشگاه بین المللی امام خمینی،
10.22034/jsh.2026.572472.1216
چکیده
مقاله پیش‌رو با رویکردی تحلیلی ـ تطبیقی، به بررسی مواضع و الگوهای کنش سیاسی ـ اجتماعی ده تن از فرماندهان شاخص نظامی علی(ع) در جریان رخدادهای منتهی به جنگ صفین و مساله حکمیت می‌پردازد. برای دستیابی به یک ارزیابی منسجم و بر مبنای داده‌های رفتاری و جهت‌گیری عملی این فرماندهان، رفتارهای آنان در سه گونه و الگوی مشخص دسته‌بندی شده است: اصول‌گرایان وفادار؛ مصلحت‌گرایان؛ و منفعت‌طلبان موقعیت‌گرا. تحلیل تطبیقی نشان می‌دهد که هر یک از این سه طیف در صورت‌بندی نهایی روند سیاسی ـ نظامی جنگ صفین، نقشی متمایز ایفا کرده‌اند. اصولگرایان عامل تثبیت انسجام رزمی و پیگیری عملیات تا آستانه پیروزی بوده‌اند، مصلحت‌گرایان با ملاحظه پیامدهای اجتماعی و قبیله‌ای، موجب تعدیل آهنگ جنگ و انتقال بخشی از تصمیم‌گیری به سطح مصالح جمعی شدند. منفعت‌‌طلبان موقعیت‌گرا که کنش خود را بر پایه محاسبات قدرت و موقعیت قبیله‌ای تنظیم می‌کردند، بیشترین اثر را در تغییر آهنگ جنگ از مسیر نظامی به سازوکار حکمیت داشتند. یافته‌های مقاله نشان می‌دهد نتیجه پیکار صفین نه صرفاً محصول مواجهه عراق و شام، بلکه حاصل بر هم‌کنش درونی این سه طیف است که در لحظات حساس جنگ، مسیر آن را از امکان پیروزی میدانی به فرایند حکمیت انتقال داد. تحلیل رفتار کارگزاران و فرماندهان در این واقعه، درک عمیق‌تری از ترکیب اجتماعی، فکری و دینی جامعه‌ی اسلامی سده‌ نخست هجری به دست می‌دهد و نشان می‌دهد که چگونه پیوند میان ایمان دینی، تعصبات قبیله‌ای و مصلحت‌سنجی سیاسی، سرنوشت یک جنگ و یک حکومت را رقم می‌زند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Typology of the stances of the commanders of Ali's army in the face of the Battle of Siffin

نویسندگان English

ali khosravi 1
amir hossein hatami 2
1 Master's student, Islamic History, Imam Khomeini International University
2 faculty member of Imam Khomeini International University
چکیده English

Typology of the stances of the commanders of Ali's army in the face of the Battle of SiffinTypology of the stances of the commanders of Ali's army in the face of the Battle of SiffinTypology of the stances of the commanders of Ali's army in the face of the Battle of SiffinTypology of the stances of the commanders of Ali's army in the face of the Battle of SiffinTypology of the stances of the commanders of Ali's army in the face of the Battle of SiffinTypology of the stances of the commanders of Ali's army in the face of the Battle of SiffinTypology of Typology of the stances of the commanders of Ali's army in the face of the Battle of SiffinTypology of the stances of the commanders of Ali's army in the face of the Battle of SiffinTypology of the stances of the commanders of Ali's army in the face of the Battle of Siffinthe stances of the commanders of Ali's army in the face of the Battle of Siffin

کلیدواژه‌ها English

Ali. Battle of Siffin
Fundamentalists
pragmatists
Profiteers

مقالات آماده انتشار، اصلاح شده برای چاپ
انتشار آنلاین از 08 شهریور 1405