پژوهش نامه تاریخ تشیع

پژوهش نامه تاریخ تشیع

بازخوانی گزارش های تاریخ ازدواج امیرمومنان (ع) و حضرت زهرا (س)

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث ، دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.
2 دانش آموخته سطح چهار حوزه علمیه، مسئول پژوهش گروه حدیث مرکز تخصصی حضرت ولیعصر مشهد مقدس. مشهد، ایران.
10.22034/jsh.2026.541539.1186
چکیده
پیوند امیرمومنان و حضرت­ زهرا از جمله مهمترین رخداد های صدر اسلام است. ازدواجی که از زوایای مختلف مورد­توجه محدثان، مورخان و سیره ­نویسان قرار گرفته ­است. نگاشته پیشرو با­تکیه ­بر گزارش‌ها و آراء محدثان و سیره‌نویسان در منابع فریقین، به­ ترسیم تفکیک میان زمان رخداد عقد و عروسی در این ازدواج پرداخته و ضمن تبیین اختلاف اقوال در تاریخ عقد، انجام عروسی در سال دوم هجری و پس از جنگ بدر در ماه ذی­ الحجه را به ­واقع نزدیکتر می‌داند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Re-reading the Historical Reports on the Marriage of Amīr al-Muʾminīn and Fāṭima al-Zahrāʾ

نویسندگان English

Amirreza Tavakoli 1
Abbas Mofid 2
1 Ph.D. Student, Department of Quranic and Hadith Sciences, Faculty of Theology, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.
2 Level Four Graduate of the Seminary, Research Supervisor of the Hadith Group, Hazrat-e Vali-e Asr Specialized Center, Mashhad, Iran
چکیده English

The marriage of Amīr al-Muʾminīn (ʿAlī b. Abī Ṭālib) and Fāṭima al-Zahrāʾ counts among the most significant events of the early Islamic period (ṣadr al-Islām)—a union that has, from various angles, drawn the attention of traditionists (muḥaddithūn), historians, and sīra-writers. Drawing upon the reports and views of the traditionists and sīra-writers in the sources of both sects (al-farīqayn), the present study sets out to draw a clear distinction between the date of the marriage contract (ʿaqd) and that of the nuptial celebration (ʿurs) in this marriage. While explicating the divergent opinions (ikhtilāf al-aqwāl) concerning the date of the contract, it deems the holding of the wedding in the second year of the Hijra, after the battle of Badr, during the month of Dhū l-Ḥijja to be closer to historical reality.

کلیدواژه‌ها English

ʿAlī b. Abī Ṭālib
Fāṭima al-Zahrā
the marriage contract (ʿaqd) of al-Murtaḍā and al-Baṭūl)
the battle of Badr (ghazwat Badr)
Dhū l-Ḥijja
* قرآن کریم
-أبو­الشیخ الأصبهانی، طبقات المحدثین بأصبهان و الواردین علیها. بیروت: مؤسسة­الرسالة، 1412ق.
-طبری­آملی‏، عمادالدین، بشارة المصطفی لشیعة المرتضی. نجف: المطبعة­الحیدریة،1383.
-ابن­اثیر‏، جامع الأصول فی أحادیث الرسول. مکتبة­الحلوانی، 1390.
-ابن­إسحاق‏، سیرة ابن إسحاق. بیروت: دار­الفکر، 1398.
-ابن­حجر عسقلانی، الإصابة فی تمییز الصحابة. دار­الکتب­العلمیة، 1415ق.
-ابن­سعد، الطبقات الکبری. قاهره: مکتبة­الخانجی، 1421ق.
-ابن­شاهین، عمر­بن­احمد‏، ‌فضائل فاطمة. کویت: دار­ابن­الأثیر، 1415ق.
-ابن­عساکر‏، تاریخ مدینة دمشق. بیروت: دار­الفکر، 1415ق.
-ابن­عقده، احمد­بن­محمد‏، فضائل أمیر­المؤمنین (ع). عبد­الرزاق محمد­حسین حرز­الدین، دلیل ما، بی‌تا.
-ابن‌بابویه، محمد­بن­علی‏، أمالی شیخ صدوق. تهران: کتابچی، 1376.
- ______________‌‌، عیون أخبار الرضا علیه­السلام. مهدی لاجوردی، جهان، بی‌تا.       
- ______________‌، معانی الأخبار. علی‌‌اکبر غفاری، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1361.
-ابن‌حیون، نعمان­بن­محمد‏، شرح الأخبار فی فضائل الأئمة الأطهار. جامعه مدرسین حوزه علمیه قم: دفتر انتشارات اسلامی، بی‌تا.
-ابن‌الجوزی‏، المنتظم فی تاریخ الملوک و الأمم. دار­الکتب­العلمیة، 1412ق.
-ابن‌شهرآشوب، مناقب آل أبی طالب‏. قم: علامه، 1379.
-ابن‌طاووس، علی­بن­موسی‏، إقبال الأعمال. دار­الکتب­الإسلامیة، بی‌تا.
-ابن‌کثیر، البدایة و النهایة. ریاض: دار­الهجر، 1417ق.
-ابوالفرج اصفهانی‏، مقاتل الطالبیین. بیروت: دارالمعرفه، 1431ق.
-اربلی، علی­بن­عیسی‏، کشف الغمة فی معرفة الأئمة. تبریز: بنی­هاشمی، 1381.
-العازمی، موسی­بن­راشد‏، اللؤلؤ المکنون فی سیرة النبی المأمون. کویت: المکتبة­العامریة، 1432ق.
-المهدیش، ابراهیم­بن­عبدالله‏، فاطمة بنت النبی سیرتها، فضائلها، مسندها. ریاض: دار­الآل و الصحب­الوقفیة، 1440ق.
-انوری، حسن‏، فرهنگ فشرده سخن. تهران: مهارت، ۱۳۸۲.
-بخاری، صحیح­البخاری. دمشق، دار­ابن­کثیر، 1414ق.
-بری، تلمسانی، الجوهرة فی نسب النبی صلی­الله علیه و سلم و أصحابه­العشرة. دار­الرفاعی، 1403.
-بیهقی، احمد­بن­حسین‏، السنن­الکبری. دار­الکتب­العلمیة، 1424ق.
-______________‌‏، دلائل النبوة. دار­الکتب­العلمیة، 1405ق.
-جباری، محمد­رضا، دانشگاه معارف اسلامی، معاونت پژوهشی، سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا. دفتر نشر معارف، ۱۳۹۲.
-جعفریان، رسول‏، تاریخ سیاسی اسلام. تهران: دلیل ما، ۱۳۸۲.
-حافظ بدخشانی، نزل­الابرار. ترجمه حجت­الاسلام احمدی­نژاد­بلخی، قم: هدی، ۱۳۸۸.
-حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین فی الحدیث. دار­الکتب­العلمیة، 1411ق.
-حسن عباس، وارث پیامبر (ص). ترجمه محمدکیوانفر،تهران: هرمس، 1401ق.
-خصیبی، حسین­بن­حمدان‏، الهدایة­الکبرى‏. بیروت: مؤسسة­البلاغ، 1419ق.
-خطیب بغدادی‏، تلخیص المتشابه فی الرسم. دمشق: طلاس، 1985.
-دهخدا، علی­اکبر‏، لغت­نامه دهخدا. تهران: دانشگاه تهران، ۱۳۷۲.
-دولابی، محمد­بن­احمد‏، الذریة الطاهرة النبویة. کویت: الدار السلفیة، 1407ق.
-دیاربکری، حسین­بن­محمد‏، تاریخ الخمیس فی أحوال أنفس نفیس. دار صادر، بی‌تا.
-ذهبی، شمس­الدین، سیر أعلام النبلاء. مؤسسة­الرسالة، 1414ق.
-رضازاده، ‌نیلوفر، شاهرودی‏، فاطمه، جستاری بر انواع تمثیل در مثل­ها و قصه­های قرآن کریم‏. معرفت، جلد 180، ش 21، ۱۳۹۱، صص 57-68.
-روحانی­علی­آبادی، محمد‏، تزویج فاطمه زهرا (س). تهران: سازمان تحقیقات خود کفایی بسیج، ۱۳۷۸.
-سبط ‏ابن الجوزی‏، مرآة الزمان فی تواریخ الأعیان. دمشق: دار­الرسالة­العالمیة، 1434ق.
-سجستانی، ابوداود، سنن أبی داود. سعودی: دار­الرسالة­العالمیة، 2009م.
-شریف­قرشی، باقر‏، حیاة سیدة النسا’ فاطمه الزهرا (س).  نجف­الاشرف: مکتبة الامام الحسن (ع)، العامة، 1424ق.
-شریف­مرتضی‏، الشافی فی الامامه. مشهد: آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهش­های اسلامى، 1441ق.
-شمس­شامی، محمد­بن­یوسف، سبل­الهدی و الرشاد فی سیرة خیر العباد. دار­الکتب­العلمیة، 1414ق.
-شیخ­الاسلامی­تویسرکانی، حسین، حیدری، حیدر­علی‏، مسند فاطمه­الزهراء علیها­السلام. انصاریان، ۱۳۸۶.
-صنعانی، عبدالرزاق­بن­همام‏، مصنف عبدالرزاق. المجلس­­العلمی، 1403ق.
-طبرانی، سلیمان­بن­احمد‏، الأحادیث­الطوال. موصل، مکتبة­الزهراء، 1404ق.
-______________‌، المعجم­الکبیر. مکتبة­ابن­تیمیة، 1415ق.
-طبری­آملی، محمد­بن­جریر، دلائل الإمامة. قم: بنیاد بعثت، 1413ق.
-طبری‌، محب­الدین، ذخائر العقبی فی مناقب ذوی القربی. مکتبة­القدسی، 1356.
-طبری، محمد­بن­جریر‏، تاریخ الرسل والملوک. مصر: دار­المعارف، 1387.
-طوسی، محمد­بن­حسن‏، الأمالی. قم: دار­الثقافة، 1414ق.
- ______________‌‌، مصباح­المتهجد. بیروت: مؤسسه فقه­الشیعه، 1413ق.
-الطویلی‏، احمد،  فی تزویج سیدتنا فاطمة. تونس: المرکز­الثافی­الایرانی، 2008م.
-عاملی، سید­جعفر­مرتضی‏، الصحیح من سیرة الامام علی (ع). بیروت: المرکز­الاسلامی­لدراسات، بی‌تا.
-عصامی، عبدالملک­بن­حسین، سمط النجوم العوالی فی أنباء الاوائل و التوالی. دار­الکتب العلمیة، 1419ق.
-فتال­نیشابوری، محمد­بن­احمد‏، روضة الواعظین. الشریف الرضی المکتبة الحیدریة، بی‌تا.
-قاری، علی­بن­سلطان‌محمد‏، مرقاة المفاتیح شرح مشکاة المصابیح. دار­الفکر، 1432ق.1432.
-قرطبی، ابن‌­عبد­البر، الاستیعاب. دار الجیل، 1412ق.
-قزوینی، سید­محمد­کاظم‏، فاطمة­الزهرا (س) من المهد الی اللحد. قم: مکتبة بصیرتی، 1414ق.
-قسطلانی، احمد­بن­محمد، بارودی، عماد­زکی، المواهب اللدنیة بالمنح المحمدیة. المکتبة التوفیقیة، بی‌تا.
-کازرونی، محمد­بن­مسعود، منصور، لطفی‏، المنتقی من سیر­النبی­المصطفی. مرکز دراسات­الأدب­العربی، 1422ق.
-کلینی، محمد­بن­یعقوب‏، الکافی. دار­الکتب­الإسلامیة، 1363.
-مجلسی، محمدباقر‏، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏، 1403.
-مغربی، حسین­بن­محمد‏، البدرُ التمام شرح بلوغ المرام. ریاض: دار هجر، 2007م.
-مفید، محمد­بن­محمد‏، مسار الشیعة. قم: مؤسسه آل­البیت (علیهم­السلام) لإحیاء التراث، 1413ق.
-موصلی، ‏ابویعلی، مسند أبی یعلى. قاهره: دارالحدیث، 1434ق.
-نصر­بن­مزاحم‏، وقعة صفین. مؤسسة­العربیة­الحدیثة | مکتبة آیة­الله­العظمی المرعشی­النجفی (ره)، 1404ق.
-نیسابوری، مسلم­بن­حجاج‏، صحیح المسلم. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1374.